Historia recyklomatów w Polsce

Pierwsze recyklomaty pojawiły się w Polsce stosunkowo niedawno, jednak ich korzenie sięgają lat 70. XX wieku, kiedy to w krajach skandynawskich wprowadzono pierwsze systemy kaucyjne. Szwecja, Finlandia i Norwegia były pionierami w implementacji rozwiązań, które dziś znamy jako recyklomaty.

W Polsce przełomowym momentem było przyjęcie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, która wprowadziła obowiązkowy system kaucyjny. Pierwsze recyklomaty pojawiły się w dużych sieciach handlowych, takich jak Biedronka, Lidl czy Kaufland, stopniowo zyskując popularność wśród konsumentów.

„System kaucyjny w Polsce opiera się na kilku kluczowych aktach prawnych, które określają zasady jego funkcjonowania,” wyjaśnia Adam Banda, Prezes Dolnośląskiej Agencji Handlowej. „Podstawowym dokumentem jest znowelizowana ustawa o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, która wprowadza obowiązek pobierania kaucji za opakowania jednorazowe i zwrotne.”

Zgodnie z przepisami, od 2025 roku system kaucyjny będzie funkcjonował na zasadzie dobrowolności, a od 2026 roku stanie się obowiązkowy dla wszystkich sklepów o powierzchni powyżej 200 m². Kaucja będzie wynosić:

• 0,50 zł za butelki plastikowe do 3 litrów
• 0,50 zł za puszki metalowe do 1 litra
• 1,00 zł za butelki szklane wielorazowego użytku do 1,5 litra

„To, co budzi największe kontrowersje, to nie sama idea systemu kaucyjnego, ale sposób jego wdrażania i koszty, jakie muszą ponieść przedsiębiorcy,” dodaje Banda w wywiadzie dla Ekspozycja360.

Recyklomaty to zaawansowane technologicznie urządzenia, które automatycznie przyjmują, rozpoznają, sortują i kompresują opakowania po napojach. Ich działanie jest stosunkowo proste z perspektywy użytkownika:

Wewnątrz recyklomatów znajduje się zaawansowany system rozpoznawania, który weryfikuje autentyczność opakowań, ich stan oraz przynależność do systemu kaucyjnego. Nowoczesne urządzenia są wyposażone w czujniki wagi, kształtu, a nawet składu chemicznego materiału, co pozwala na precyzyjne sortowanie i eliminację potencjalnych nadużyć.

„Zakup i instalacja jednego recyklomatu to wydatek rzędu 50-150 tysięcy złotych, w zależności od modelu i funkcjonalności,” informuje Prezes Banda podczas wywiadu z Agnieszką Goryl-Woźniakowską. „Do tego dochodzą koszty utrzymania, serwisowania oraz energii elektrycznej. Dla mniejszych sklepów może to stanowić barierę nie do pokonania.”

Według danych przedstawionych przez Dolnośląską Agencję Handlową, całkowity koszt wdrożenia systemu kaucyjnego w Polsce może sięgnąć nawet 20 miliardów złotych. „To ogromna kwota, która ostatecznie i tak zostanie przerzucona na konsumentów w postaci wyższych cen produktów,” ostrzega Banda w materiale wideo.

Dodatkowo, recyklomaty zajmują znaczną przestrzeń, co może być problematyczne szczególnie dla mniejszych sklepów osiedlowych. W niektórych przypadkach konieczna jest reorganizacja przestrzeni handlowej lub nawet rozbudowa obiektu.

Podczas wywiadu dla Ekspozycja360, Prezes Banda poruszył kluczowe pytanie: czy system recyklomatów rzeczywiście przyczyni się do poprawy stanu środowiska, czy też jest to kosztowne zamieszanie, które przyniesie więcej problemów niż korzyści?

„Z jednej strony, nie można zaprzeczyć, że recyklomaty zwiększają poziom zbiórki opakowań i przyczyniają się do ich recyklingu,” przyznaje Banda. „Z drugiej strony, wdrażanie systemu w pośpiechu, bez odpowiednich konsultacji z branżą i bez uwzględnienia specyfiki polskiego rynku, może prowadzić do chaosu.”

Według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska, dzięki systemowi kaucyjnemu i recyklomatom, wskaźnik zbiórki opakowań PET ma wzrosnąć z obecnych około 40% do ponad 70% w ciągu kilku lat. Recykling jednej tony plastikowych butelek PET pozwala zaoszczędzić około 1,5 tony emisji CO2 w porównaniu do produkcji nowych opakowań.

„Nie kwestionujemy samej idei recyklingu i ochrony środowiska,” podkreśla Banda w rozmowie z Agnieszką Goryl-Woźniakowską. „Ale system musi być wdrażany w sposób przemyślany, z uwzględnieniem możliwości finansowych i organizacyjnych przedsiębiorców, szczególnie tych mniejszych.”

Pomimo kontrowersji związanych z wdrażaniem systemu, recyklomaty oferują konkretne korzyści dla konsumentów:

„Rodzina, która tygodniowo zwraca 20 opakowań, może zaoszczędzić nawet 40 zł miesięcznie, co daje prawie 500 zł rocznie,” wylicza Banda w wywiadzie. „To konkretna korzyść finansowa, która może przekonać nawet tych, którzy nie są szczególnie zainteresowani ekologią.”

Technologia recyklomatów stale się rozwija, a przyszłość tych urządzeń w Polsce wygląda obiecująco, pomimo początkowych trudności. Oto kilka trendów, które prawdopodobnie będą kształtować przyszłość recyklomatów:

Coraz więcej sieci handlowych integruje recyklomaty z własnymi aplikacjami mobilnymi, co pozwala na bezgotówkowy zwrot kaucji bezpośrednio na konto użytkownika lub w formie punktów lojalnościowych.

Obecnie większość recyklomatów przyjmuje głównie butelki PET, puszki aluminiowe i butelki szklane zwrotne. W przyszłości można spodziewać się rozszerzenia tej listy o inne rodzaje opakowań.

Trwają prace nad mniejszymi, modułowymi recyklomatami, które mogłyby być instalowane w mniejszych sklepach osiedlowych czy nawet w blokach mieszkalnych.

„Niezależnie od początkowych trudności, system recyklomatów będzie się rozwijał, ponieważ jest to kierunek zgodny z polityką Unii Europejskiej i globalnymi trendami w zakresie gospodarki odpadami,” podsumowuje Prezes Banda w wywiadzie dla Ekspozycja360.

Wywiad przeprowadzony przez Agnieszkę Goryl-Woźniakowską z Prezesem Dolnośląskiej Agencji Handlowej, Adamem Bandą, rzucił nowe światło na wdrażanie systemu recyklomatów w Polsce. Choć sama idea jest słuszna i może przynieść wymierne korzyści dla środowiska, sposób jej implementacji budzi kontrowersje i obawy, szczególnie wśród mniejszych przedsiębiorców.

Kluczowe wnioski z wywiadu:

A Ty, co myślisz o recyklomatach? Czy korzystasz z nich regularnie? Czy uważasz, że system kaucyjny to krok w dobrym kierunku, czy może niepotrzebne komplikowanie życia konsumentom i przedsiębiorcom? Podziel się swoją opinią w komentarzach poniżej!